Αυπνία

"Η αϋπνία είναι μια ιλιγγιώδης διαύγεια που θα μπορούσε να μεταμορφώσει τον ίδιο τον Παράδεισο σε τόπο βασανιστηρίων".
Με αυτά τα λόγια, Emil Cioran δεν"Η ταλαιπωρία του να γεννηθείς" περιγράφει την αϋπνία. Όποιος έχει περάσει τουλάχιστον μια άυπνη νύχτα στη ζωή του, εγκλωβισμένος στον διεστραμμένο μηχανισμό της προσπάθειας να κοιμηθεί, με αποτέλεσμα να είναι όλο και πιο ξύπνιος, καταλαβαίνει το νόημα της προαναφερθείσας φράσης.

Εάν εξαιρέσουμε την παρουσία ορισμένων οργανικών παθολογιών, όπως νευρολογικές, καρδιαγγειακές παθήσεις, πεπτικές διαταραχές, οξείς χρόνιους πόνους κ.λπ. την αδυναμία ύπνου αν και υπάρχει μια βαθιά φυσιολογική ανάγκη, έχει καθαρά ψυχολογική προέλευση.
Χρησιμοποίησα λάθος τη λέξη "origins" γιατί στις περισσότερες περιπτώσεις αϋπνίας που διαρκεί στο χρόνο (δηλαδή αυτή που ορίζεται ως χρόνια και όχι παροδική), ο λόγος που δεν κοιμάσαι δεν έχει να κάνει με το γιατί άρχισες να μην κοιμάσαι.
Στην πραγματικότητα, μπορεί να συμβεί, μετά από οποιοδήποτε ψυχικό ή οργανικό γεγονός (πολύ σαφές για εμάς), κάποιος να αρχίσει να δυσκολεύεται να αποκοιμηθεί ή να αρχίσει να βιώνει συχνές νυχτερινές αφυπνίσεις και ότι, με το πέρασμα του χρόνου, ακόμη και την επίλυση της αρχικής αιτίας, εγκαθιδρύεται ένας νέος μηχανισμός: ο φόβος να μην κοιμηθείς.

Το 50% των ατόμων που πάσχουν από αϋπνία φοβούνται ότι δεν θα κοιμηθούν (αλλά δεν το συνειδητοποιούν πλήρως).

Τα άτομα που επηρεάζονται από αυτή τη διαταραχή (επειδή είναι πραγματική διαταραχή) δηλώνουν στην πραγματικότητα ότι δεν έχουν ιδιαίτερες σκέψεις ή προβλήματα να αντιμετωπίσουν, αλλά ότι αρχίζουν να αισθάνονται μια υποκείμενη ένταση καθώς πέφτει το βράδυ, μερικές φορές ένα πραγματικό άγχος, την ίδια ώρα, ιδέα ότι πρέπει να πάνε για ύπνο, έχοντας επίγνωση της μεγάλης και βασανισμένης νύχτας που τους περιμένει. Μόλις είστε έτοιμοι να κοιμηθείτε, ο εγκέφαλος «ανοίγει» αντί να σβήσει, οι σκέψεις συνωστίζονται, οι μύες τεντώνονται αντί να χαλαρώνετε, εισέρχεστε σε μια κατάσταση ψυχοσωματικής διέγερσης στην οποία κάθε προσπάθεια που γίνεται για να μπορέσετε να αφεθείτε και να κοιμηθείτε μετατρέπεται σε μια επιπλέον αιτία έντασης. Αυτή η σπείρα μπορεί να φτάσει σε δραματικές κορυφές, με ώρες και ώρες νυχτερινής εγρήγορσης, η οποία μόνο προς τις πρώτες πρωινές ώρες διακόπτεται από έναν ύπνο που επιτυγχάνεται από την εξάντληση.

Οι συνέπειες είναι προφανείς: αν αναγκαστείτε να σηκωθείτε ούτως ή άλλως, η μέρα θα είναι μεγάλη και κουραστική. αν μπορείτε να κοιμηθείτε αργά το επόμενο πρωί, η μέρα και η νύχτα θα αντιστραφούν σταδιακά. Η χρήση συγκεκριμένων υπνωτικών χαπιών είναι συνηθισμένη σε αυτό το σημείο, μερικές φορές φαινομενικά αποτελεσματική, μερικές φορές μόνο προσωρινά (δεν είναι ασυνήθιστο τα υπνωτικά χάπια να εξακολουθούν να οδηγούν σε σύντομο ύπνο). Ενώ το 50% των αϋπνικών δυσκολεύονται να κοιμηθούν, ένα καλό 30% κοιμάται εύκολα, αλλά ξυπνάει στη μέση της νύχτας, ανίκανο να ξανακοιμηθεί. Αυτός ο τύπος αϋπνίας, σε αντίθεση με τον προηγούμενο, δεν βασίζεται στον φόβο της μη κοιμήσεως, αλλά σε έναν διαφορετικό μηχανισμό. Αυτά τα άτομα, στην πραγματικότητα, φέρνουν στη νύχτα έναν τρόπο διαχείρισης της πραγματικότητας που είναι χαρακτηριστικός της ημερήσιας ζωής τους: έναν συνεχή έλεγχο της πραγματικότητας μέσω της σκέψης . Η αφύπνιση έρχεται ξαφνικά, σαν το άναμμα μιας λάμπας, συνοδευόμενη από μια ροή σκέψεων για την εργάσιμη ημέρα τους ή τα προβλήματα που συνήθως αντιμετωπίζουν κατά τις ώρες που είναι ξύπνιοι. Το μυαλό φαίνεται ανίκανο να σταματήσει την οργάνωση, τον έλεγχο, τη διαχείριση, τον προγραμματισμό και έτσι, αυτό που μπορεί φαινομενικά να φαίνεται λειτουργικό στην καθημερινή ζωή γίνεται ένας επικίνδυνος νυχτερινός μηχανισμός.

Στην πραγματικότητα, ό,τι λειτουργεί, αν εξοργιστεί, γίνεται άκυρο, ακόμη και μια καλή οργανωτική ικανότητα! Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι θιγόμενοι περνούν το υπόλοιπο της νύχτας σκεπτόμενοι, επιβαρυμένοι με άγχος για την επόμενη μέρα, φοβούμενοι μην τα καταφέρουν και δεν έχουν επαρκή δύναμη. Μπορούν να υποστούν πραγματικές κρίσεις πανικού, νιώθοντας ότι κατακλύζονται από μια πραγματικότητα που δεν είναι πλέον υπό τον έλεγχό τους και, κατά συνέπεια, μεγεθύνοντας μελλοντικά γεγονότα που πρέπει να αντιμετωπίσουν. Επίσης σε αυτή την περίπτωση η χρήση φαρμάκων, κυρίως αγχολυτικών, είναι συχνή. Αλλά ακόμα και σε αυτές τις καταστάσεις δεν είναι ποτέ μια καθοριστική θεραπευτική πράξη, αλλά ένα ταμπόν που στιγμιαία ηρεμεί, αλλά το κάνει όλο και πιο ανίκανο να ενεργήσει διαφορετικά. Το υπόλοιπο 20% των αϋπνιών γνωρίζει γιατί δεν κοιμάται. Η νύχτα μπορεί να είναι τρομακτική για διάφορους λόγους και έτσι μετατρέπεται σε ένα στενό και απαίσιο μέρος όπου δεν θα θέλατε ποτέ να προσγειωθείτε. Η πτώση του σκότους φέρνει στο μυαλό μερικές φορές τρομακτικές σκέψεις, όχι μόνο στα παιδιά (σίγουρα τα πιο επηρεασμένα) αλλά και στους ενήλικες. Ο φόβος του θανάτου, των κλεφτών, του σεισμού, των φαντασμάτων, των σκέψεων, των σωματικών συμπτωμάτων κ.λπ. βρίσκουν την κορύφωσή τους στο σκοτάδι της νύχτας.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, βλέπουμε πραγματικές προσπάθειες μετατροπής της νύχτας σε μέρα, με τους πάσχοντες να προσπαθούν όλο και περισσότερο να αναβάλλουν την ώρα του ύπνου , να ζαλίζονται μπροστά στην τηλεόραση και έτσι να καταρρέουν στο κρεβάτι τους, χωρίς συγκέντρωση ή μερικές φορές ακόμη και ανίκανοι να πάνε καθόλου για ύπνο. Το αποτέλεσμα, για άλλη μια φορά, είναι προφανές: νύχτες στον καναπέ, με το φως αναμμένο σαν έκρηξη, την τηλεόραση να παίζει στο παρασκήνιο, και το επόμενο πρωί να πονάνε και να κουράζονται. Η χρήση φαρμάκων είναι πιο σπάνια σε αυτές τις καταστάσεις. Στην πραγματικότητα, οι πάσχοντες, έχοντας μεγαλύτερη επίγνωση του γιατί δεν μπορούν να κοιμηθούν, θεωρούν άσκοπο να χρησιμοποιούν φάρμακα που «δεν θα μου σβήσουν τον φόβο ούτως ή άλλως».

Και στις τρεις περιπτώσεις που περιγράφηκαν παραπάνω βρισκόμαστε λοιπόν αντιμέτωποι με συγκεκριμένους παθολογικούς μηχανισμούς που εμποδίζουν το πάσχον άτομο, παρά τις προσπάθειες και τις προσπάθειες που γίνονται, να βρει ανάπαυση στον ύπνο. Είναι ενδιαφέρον σε αυτό το σημείο να υπογραμμίσουμε (πριν δώσουμε ελπίδα στους ακοίμητους αναγνώστες!) πώς οι κανόνες αυτού που ονομάζεται «υγιεινή ύπνου» (δηλαδή εκείνοι οι κανόνες συμπεριφοράς που πρέπει φυσιολογικά να ευνοούν έναν καλό ύπνο) όχι μόνο δεν είναι καθοριστικοί σε αυτές τις καταστάσεις, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις μπορούν ακόμη και να επιδεινώσουν τα χαρακτηριστικά. Στην πραγματικότητα, γινόμαστε μάρτυρες πραγματικών σχεδόν εμμονικών ακαμψιών σε προγράμματα, φαγητά, τελετουργικές συνήθειες που γίνονται πριν πάτε για ύπνο, οι οποίες αντί να ευνοούν τον ύπνο τον εμποδίζουν ακόμη περισσότερο.

Η αποτελεσματική θεραπεία για τα προβλήματα που περιγράφονται παραπάνω επικεντρώνεται ακριβώς στην αποδέσμευση των άκαμπτων και περιττών μηχανισμών που παγιδεύουν το άτομο στην αναγκαστική νυχτερινή του αφύπνιση. Η σύντομη στρατηγική ψυχοθεραπεία έχει αναπτύξει συγκεκριμένα πρωτόκολλα θεραπείας για διαφορετικούς τύπους αϋπνίας, οδηγώντας στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων σε επίλυση της πάθησης μέσα στις πρώτες συνεδρίες θεραπείας.

Ο ασθενής καθοδηγείται, μέσα από μικρές εργασίες, μερικές φορές φαινομενικά αλλόκοτες ή παράλογες, τον μηχανισμό των οποίων δεν γνωρίζει πάντα, να πλέει στη θάλασσα χωρίς τη γνώση του ουρανού, δηλαδή να ξεγελάει το μυαλό στην αναζήτηση του ύπνου, έτσι ώστε αυτό που τον εμποδίζει να παρακαμφθεί, αφού, παραθέτοντας τον Δουμά, « ο ύπνος είναι μια ιδιότροπη θεότητα, και ακριβώς όταν τον επικαλείσαι... σε κάνει να περιμένεις ».

Δρ. Φεντερίκα Κανιόνι ( Επίσημη Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια του Κέντρου Στρατηγικής Θεραπείας)