Βραχυπρόθεσμη έως μακροπρόθεσμη στρατηγική ψυχοθεραπεία

Νωπός από την αποφοίτηση, την πρώτη μέρα της πρακτικής σε μια εγκατάσταση για τους λεγόμενους «ψυχιατρικούς ασθενείς», ακούω βροντές από τον εφημερεύοντα: «Για σένα ψυχοθεραπεία δεν υπάρχει!» Μέσα στον αφελή ενθουσιασμό της απειρίας, συγκλονίστηκα από αυτόν τον ισχυρισμό. Στη συνέχεια, μελετώντας και αποκτώντας εμπειρία, κατάλαβα το νόημα αυτής της πρότασης και ότι η πλειοψηφία των συναδέλφων μου συμφωνεί πολύ περισσότερο με τον διακεκριμένο ειδικό, παρά με εμάς τους στρατηγούς, που θεωρούμε επί χρόνια αιρετικούς της ψυχοθεραπείας. Ο Ενρίκο, όπως μου αρέσει να τον αποκαλώ, ήταν ένας 45χρονος άνδρας με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή προσωπικότητας, που σχετίζεται με τη διωκτική παράνοια της δηλητηρίασης από αγαπημένα πρόσωπα, σε ένα είδος συνωμοσίας.

Ο Ενρίκο υπέφερε από αυτή τη διαταραχή από την εφηβεία και, σε αυτή την κατάσταση, όχι μόνο είχε απομονωθεί από τον κόσμο, αλλά, για χρόνια, είχε υποβληθεί σε περίπλοκα τελετουργικά πλυσίματος και απολύμανσης, σε σημείο που το δέρμα, με το τρίψιμο του, το είχε αραιώσει τόσο πολύ που σκίστηκε και μόνο κοιτάζοντάς το. Όταν ο πατέρας πεθαίνει, η μητέρα, χωρίς να διαχειρίζεται πλέον την κατάσταση, στρέφεται στη δημόσια υπηρεσία που βρίσκει τη δομή της πρακτικής μου για τον Enrico, όπου η μόνη θεραπεία, εκτός από τα αντιψυχωσικά, είναι το κλείδωμα των λουτρών.

Ξανά και ξανά, αναρωτιόμουν γιατί κανείς δεν έκανε τίποτα για εκείνον τον άνθρωπο που φυλακίστηκε από τη δική του ατυχή διάγνωση. Μετά, περνώντας την ώρα και παρατηρώντας την κατάσταση από μέσα, κατάλαβα ότι κάτι μπορούσε να γίνει γι' αυτόν, αλλά, απλά, κανείς δεν ήξερε τι. Αυτό που εννοώ είναι ότι, αν και η διάγνωση ήταν σίγουρη και από περιγραφική άποψη δεν υπήρχε αμφιβολία, αυτό που εμπόδισε τη θεραπεία ήταν το γεγονός ότι η περιγραφική διάγνωση μας λέει ποια πάθηση είναι, αλλά όχι πώς λειτουργεί και . πάνω απ 'όλα, πώς να πάτε για την επίλυσή του.

Έχει περάσει αρκετός καιρός από τότε και έχω δει πολλούς άντρες σαν τον Enrico να περνούν από το Κέντρο Στρατηγικής Θεραπείας στο Αρέτσο . Εδώ, έχοντας την τύχη να συνεργαστώ με τον Giorgio Nardone για 15 χρόνια, μπόρεσα να παρατηρήσω την εξέλιξη της τεχνικής, των πρωτοκόλλων και της προσέγγισης στη θεραπεία, όχι μόνο από τεχνικής άποψης αλλά και από άποψη επικοινωνίας και σχέσεων. Είχα την ευκαιρία να συμμετάσχω σε πολλά σημαντικά έργα που σημάδεψαν την ιστορία της Βραχείας Στρατηγικής Θεραπείας, μέχρι το τελευταίο, το οποίο οδήγησε στη συγγραφή του κειμένου « Βραχεία και Μακροπρόθεσμη Ψυχοθεραπεία », για το οποίο αισθάνομαι ότι πρέπει να αφιερώσω λίγα λόγια, για να μοιραστώ με τον αναγνώστη το νόημα του έργου μας, ακόμη και σε έναν τόσο ακανθώδη τομέα όπως οι διαταραχές προσωπικότητας.

Χάρη σε τρεις δεκαετίες έρευνας-παρέμβασης, που εφαρμόστηκαν με την εφαρμογή στρατηγικών λύσεων που ακολουθούν τις αρχές της επιστήμης (αποτελεσματικότητα, αποδοτικότητα, αναπαραγωγιμότητα, γενίκευση και προβλεψιμότητα), καταλήξαμε στη διαμόρφωση μιας θεραπευτικής διαδικασίας που, τηρώντας τα προαναφερθέντα κριτήρια, θα μπορούσε ανταποκρίνεται επίσης στις ανάγκες των ανθρώπων που ορίζονται ως χρόνιοι, παρά ως οριακές, ψυχωτικές ή, πάλι, ανίατες.

Προχωρώντας με τη σειρά, ξεκινήσαμε με πρωτόκολλα παρέμβασης για διαταραχές με σαφή και εμφανή συμπτώματα, όπως κρίσεις πανικού, φοβίες, ιδεοληψίες και ψυχαναγκασμούς, διατροφικές διαταραχές και σεξουαλικές δυσλειτουργίες. Στην πλειονότητα αυτών των κλινικών περιοχών, η διαταραχή συμπίπτει με τη συμπτωματολογία, και μόλις η συμπτωματολογία επιλυθεί, το άτομο ανακτά την ψυχολογική του ισορροπία ( Nardone, Watzlawick , 2005). Στη συνέχεια, συναντήσαμε όλο και περισσότερο διαταραχές που επιμένουν για χρόνια και ως εκ τούτου γίνονται χρόνιες, για τις οποίες προέκυψε η ανάγκη να προστεθεί στην αρχική «στρατηγική» φάση μια επακόλουθη φάση εποπτευόμενης αναδιοργάνωσης της ζωής των ασθενών. Αυτή η φάση, απαλλαγμένη από τα εξουθενωτικά συμπτώματα, όχι μόνο σταθεροποίησε τα αποτελέσματα αλλά και τους επέτρεψε να χτίσουν μια νέα ισορροπία, η οποία δεν θα είχε συμβεί αυθόρμητα.

Έχουμε λοιπόν εγκαταλείψει τις θεραπευτικές τεχνικές της συστημικής παράδοσης (Bateson, Weakland, Haley, 1956) που χρησιμοποιούσαμε τις πρώτες μέρες με τις κύριες ψυχοπαθολογίες, τελειοποιώντας περαιτέρω τις τεχνικές και τα θεραπευτικά μοντέλα που έχουν ήδη επισημοποιηθεί, ώστε να ταιριάζουν στις φοβικές παραλλαγές του αυτές οι παθολογίες, καθώς και για τις διάφορες μορφές ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής, διατροφικών διαταραχών και σεξουαλικών δυσλειτουργιών. Αυτή η τεχνολογική εξέλιξη έχει κάνει το μοντέλο ακόμη πιο αυστηρό, συστηματικό και ταυτόχρονα ευέλικτο και προσαρμόσιμο στις συγκεκριμένες θεραπευτικές ανάγκες των πολυάριθμων συμπτωματικών παραλλαγών των διαταραχών.

Ως ψύχωση ή εικαζόμενη έχουμε ταξινομήσει τις σειρές που υπογράμμιζαν διαταραχές με κατάφωρες παραληρητικές ιδέες, παραληρητικές ιδέες δίωξης, ψευδαισθήσεις και έντονες διασχιστικές καταστάσεις, σε συνδυασμό με την αδυναμία οικοδόμησης και διατήρησης ουσιαστικών σχέσεων ή την παρουσία παθολογικών συμπληρωματικών εξαρτήσεων ή ακόμη και περιπτώσεις στην οποία τα διάφορα οξέα συμπτώματα εναλλάσσονταν μεταξύ τους. Πρόκειται για παθολογίες με μικρή κανονικότητα και πολλές εξαιρέσεις στον κανόνα, με τις οποίες, αντί να διατυπώνεται ένα αναπαραγόμενο και προγνωστικό θεραπευτικό πρωτόκολλο, είναι πολύ πιο στρατηγικός ο ορισμός μεμονωμένων τεχνικών και θεραπευτικών ελιγμών ικανών να υπονομεύσουν την παθολογική ακαμψία και να εξαλείψουν. μειώνουν σημαντικά τον βαθμό ακυρότητας που προκαλείται από τις συμπτωματικές εκφράσεις της διαταραχής.

Όπως έχει αναφερθεί και αλλού (Nardone, Watzlawick, 1990; Nardone, Balbi, 2008), η πραγματικά αποτελεσματική θεραπευτική αλλαγή πρέπει να περιλαμβάνει, ως πρωταρχικό θεραπευτικό στόχο, την εξάλειψη της διαταραχής και των συμπτωματικών εκδηλώσεών της, χρησιμοποιώντας τεχνικές που παρακάμπτουν την αντίσταση στην αλλαγή, για την επίτευξη ταχέων αποτελεσμάτων . Αυτό θα πρέπει να ακολουθείται από την οικοδόμηση μιας ψυχολογικής και συμπεριφορικής ισορροπίας που επιτρέπει την αποφυγή υποτροπών και την έκφραση του πλήρους δυναμικού του ατόμου, μέσω μιας μαθησιακής διαδικασίας που βασίζεται στην εμπειρία και την απόκτηση γνώσεων.

Με άλλα λόγια, το πρώτο μέρος της θεραπείας είναι καθαρά στρατηγικό, το δεύτερο βιωματικό εξελικτικό, προκειμένου να εδραιωθούν οι θεραπευτικές αλλαγές και να αναπτυχθεί εμπιστοσύνη στους προσωπικούς πόρους, χάρη σε μια αναδιάρθρωση των αντιληπτικών-συναισθηματικών τρόπων. Η τρίτη φάση είναι γνωστική και στοχεύει να διεγείρει την αυτοεκτίμηση και την αίσθηση της αυτο-αποτελεσματικότητας. ο θεραπευτής γίνεται επόπτης ή σύμβουλος που υποστηρίζει το θέμα σε κρίσιμες στιγμές, αλλά δεν το αντικαθιστά ποτέ.

Δεν «προδιαγράφει», αλλά παίρνει μια θέση που ωθεί το θέμα, μέσα από προσανατολιστικές ερωτήσεις και παραφράσεις που επαναπροσδιορίζουν τις διαφορετικές οπτικές της ανάλυσης προβλημάτων, να ανακαλύψει τους δικούς του προσωπικούς πόρους για την απόκτηση ασφάλειας και αυτονομίας. Το θεραπευτικό μονοπάτι τελειώνει όταν ο ασθενής δηλώσει ότι αισθάνεται ασφαλής και αυτόνομος, δεν βρίσκεται πλέον σε κίνδυνο ή ισορροπία, άρα ικανός να αντιμετωπίσει τα προβλήματα που θέτει η ζωή.

Η επιμονή της διαταραχής με την πάροδο του χρόνου δεν υποστηρίζει την παράταση της θεραπευτικής φάσης της εργασίας μας, αλλά μάλλον υποδηλώνει την ανάγκη για ένα είδος μακροχρόνιας θεραπείας , μόνο ως συνέχεια μιας προηγούμενης θεραπείας που παρήγαγε θεραπευτικά αποτελέσματα βραχυπρόθεσμα. (Watzlawick, 1974; Nardone, Watzlawick, 1990-2005; Nardone, Portelli, 2016; Nardone, Balbi, 2015). Από άποψη μεθοδολογικής αξιολόγησης, η αποτελεσματικότητα υποστηρίζει την αποτελεσματικότητα, όπως ακριβώς η τεχνική πρέπει να είναι αναπαραγώγιμη για να είναι αυστηρή, δηλαδή να αποδίδει λίγο-πολύ τα ίδια αποτελέσματα εφαρμοζόμενη στους ίδιους τύπους προβλημάτων.

Για να αποδειχθεί ακόμη πιο προηγμένο και τεχνολογικά προηγμένο, πρέπει να προβλέπει τα αποτελέσματα κάθε μεμονωμένου θεραπευτικού ελιγμού στο πλαίσιο ολόκληρης της θεραπευτικής στρατηγικής στη διαδοχική του φύση - δηλαδή, πρέπει να είναι προγνωστικό. Σύμφωνα με τα λόγια του Paul Watzlawick , « το γεγονός ότι μια παθολογία έχει υποφέρει για πολλά χρόνια δεν σημαίνει ότι η θεραπεία της πρέπει να είναι εξίσου παρατεταμένη και επώδυνη ».

Ως προς τα θεραπευτικά αποτελέσματα, εξετάσαμε τρεις κλινικούς τομείς που απαιτούν βραχυπρόθεσμη ψυχοθεραπεία τα τελευταία πέντε χρόνια, περίπου το 35% των ατόμων που έλαβαν θεραπεία στο Κέντρο μας και εκείνων που συνδέονται: χρόνιες περιπτώσεις, οριακές διαταραχές και διαταραχές ψυχωτικού φάσματος. Από τους χρόνιους ασθενείς, το 88% έλυσε πλήρως το πρόβλημα, ενώ από πλευράς αποτελεσματικότητας ο αριθμός των συνεδριών ήταν μεταξύ 12 και 20 σε διάστημα ενός έτους. Στις οριακές διαταραχές, το 71% είχε θετική έκβαση, με τη θεραπεία να παρατείνεται για περίπου τρία χρόνια και έναν αριθμό που κυμαίνεται από 15 έως 35 συνεδρίες. Όσον αφορά το ψυχωτικό φάσμα, η αποτελεσματικότητα είναι 59% των περιπτώσεων, με έναν αριθμό συναντήσεων μεταξύ 10 και 39.

Σε περισσότερο από το 80% των περιπτώσεων σε ολόκληρη τη σειρά, τα συμπτώματα που προκαλούσαν αναπηρία εξαλείφθηκαν ή μειώθηκαν σημαντικά εντός των πρώτων πέντε συνεδριών. Σίγουρα έχουμε ακόμη πολλή δουλειά να κάνουμε για να βελτιώσουμε τις επιλογές θεραπείας, αλλά είμαστε βέβαιοι ότι μπορούμε να συνεχίσουμε να σημειώνουμε πρόοδο προς αυτή την κατεύθυνση (Nardone, Balbi, Bartoletti, Vallarino, 2017).

Ακόμη και το πιο επιβλητικό παλάτι, σύμφωνα με την εμπειρία μας, αν εξορυχθεί στα σωστά σημεία, μπορεί να καταρρεύσει γρήγορα, ενώ η κατασκευή του απαιτεί πολύωρη και κουραστική δουλειά, όπως συνέβη με τους Giona, Cati, Serena, Erika, Anna, Giacomo, τους πρωταγωνιστές του το βιβλίο μας και για όλους εκείνους που συναντάμε καθημερινά στην κλινική μας πρακτική, που, όπως οι σχοινοβάτες, μαθαίνουν να περπατούν στο τεντωμένο σκοινί, γινόμενος ο καθένας τη δική του σταθεροποιητική μπάρα για τον εαυτό του, ενώ εμείς συνεχίζουμε να τους κοιτάμε, σταδιακά όλο και περισσότερο από μακριά και πάντα έτοιμοι να επέμβουν αν μας χρειαστούν ξανά.

Δρ Elisa Balbi (Ψυχοθεραπεύτρια, δασκάλα και επίσημη επόπτρια του Κέντρου Στρατηγικής Θεραπείας)

(για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το θέμα, προτείνουμε να διαβάσετε το βιβλίο "Μακροχρόνια βραχυπρόθεσμη ψυχοθεραπεία», Γράφτηκε από τον Giorgio Nardone σε συνεργασία με τους E. Balbi, M. Bartoletti, A. Vallarino και εκδόθηκε από την Ponte alle Grazie το 2017, που θα βοηθήσει τον αναγνώστη, μέσα από την αφήγηση έξι υποδειγματικών περιπτώσεων, να βυθιστεί σε μια διαδρομή βραχυπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη ψυχοθεραπεία και κατανόηση και αίσθηση, πώς η θεραπευτική αλλαγή είναι εφικτή ακόμη και σε φαινομενικά δύσκολες περιπτώσεις. Ο ειδικός θα μπορεί να βρει την τεχνική εξήγηση των θεραπευτικών στρατηγικών, την ανάπτυξή τους και τα αποτελέσματα που θα προκύψουν χάρη σε αυτές)