Η στρατηγική παρέμβαση για παιδιά προσχολικής ηλικίας

Εάν υπάρχει κάτι που θέλουμε να αλλάξουμε στο παιδί, θα πρέπει πρώτα να το εξετάσουμε καλά και να δούμε αν δεν είναι κάτι που θα κάναμε καλύτερα να αλλάξουμε στον εαυτό μας.
Carl Gustav Jung

Κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας, το παιδί χτίζει τα θεμέλια του τρόπου του να είναι και να βλέπει τον κόσμο. Για να τον συνοδεύσουμε σε αυτό το ταξίδι της ανακάλυψης πρέπει να του προσφέρουμε ερεθίσματα και εμπειρίες σύμφωνα με τις αναπτυσσόμενες δεξιότητές του και να ευνοήσουμε τη διαδικασία της αυτονομίας. Οι δυσκολίες που μπορεί να προκύψουν στην πορεία θα μετατραπούν σε περίπλοκα προβλήματα που πρέπει να λυθούν εάν ο ενήλικας δεν μπορέσει να αλλάξει τη στάση του, παραμένοντας άκαμπτα προσκολλημένος σε ό,τι έχει λειτουργήσει στο παρελθόν, ακόμη και όταν αποδειχθεί αναποτελεσματικό.

Η παρέμβαση με τα παιδιά προσχολικής ηλικίας είναι έμμεση, αποφεύγεται η εμπλοκή τους, υποδεικνύοντας στους ενήλικες τις επικοινωνιακές-σχεσιακές τεχνικές που πρέπει να ακολουθήσουν, οι οποίες, με βάση το αποτέλεσμα που παράγεται, θα τελειοποιηθούν μέχρι να λυθεί το πρόβλημα. Με αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνονται δύο σημαντικά αποτελέσματα: η δυσκολία μετατοπίζεται από το παιδί στη σχέση του με τον ενήλικα. οι αρχιτέκτονες της αλλαγής γίνονται εξοικειωμένοι και εκπαιδευτικοί, αυξάνοντας έτσι τον πλούτο των δεξιοτήτων τους.

Μια αναφορά στη στρατηγική επίλυση προβλημάτων
Οι στρατηγικές επίλυσης προβλημάτων χτίζονται με βάση τους στόχους που πρέπει να επιτευχθούν και τα χαρακτηριστικά του προβλήματος που πρέπει να λυθεί, προσαρμόζοντάς τα στις ιδιαιτερότητες των διαφορετικών καταστάσεων. Το κλειδί πρόσβασης για την παρέμβαση αποτελείται από αυτό που εφαρμόζουν τα άτομα που εμπλέκονται στην κατάσταση με στόχο την αντιμετώπιση του προβλήματος, το οποίο, αν δεν το επιτρέψει να ξεπεραστεί, συμβάλλει όχι μόνο στη διατήρησή του αλλά και στην επιδείνωση του.

Ο αποκλεισμός και η αντικατάσταση αυτών των επιχειρούμενων δυσλειτουργικών λύσεων επιτρέπει την αναστροφή της τάσης, έως ότου επιτευχθούν οι καθορισμένοι στόχοι. Οι στρατηγικές που επιτρέπουν να ξεπεραστεί το πρόβλημα μας εξηγούν επίσης σε ποια διαδραστική δυναμική δομήθηκε. Το όχημα μέσω του οποίου πραγματοποιούνται οι παρεμβάσεις αντιπροσωπεύεται από τους επικοινωνιακούς-σχεσιακούς τρόπους που υιοθετούνται στη σχέση με το παιδί.

Επικοινωνήστε χωρίς λόγια
Η πρόκληση είναι να μεταφραστούν οι παρεμβάσεις σε μια γλώσσα κατάλληλη για τόσο μικρά παιδιά με τα οποία, ιδίως στην πρώιμη παιδική ηλικία (από μηδέν έως τρία χρόνια), το βάρος της μη λεκτικής επικοινωνίας είναι ακόμη πιο σημαντικό, δεδομένης της μερικής ή ακόμη περισσότερο απούσας τους. , κατανόηση της λεκτικής γλώσσας. Στην έρευνα-παρέμβαση που πραγματοποιήθηκε, μπόρεσα να βρω την ιδιαίτερη ευαισθησία των παιδιών αυτής της ηλικιακής ομάδας σε σχέση με τις αλλαγές στη στάση των ενηλίκων στις ακόλουθες τέσσερις συνεχείς:

Προσοχή/Απροσεξία : Ένα παιδί αναζητά την προσοχή. Αυτό το καθιστά ένα πολύ ισχυρό εργαλείο για τους ενήλικες, ώστε να κατευθύνουν την προσοχή σε συγκεκριμένες συμπεριφορές, αγνοώντας άλλες. Παρουσία/Απουσία: Η προσωρινή απομάκρυνση του κοινού από ένα παιδί που επιδεικνύει μια συγκεκριμένη συμπεριφορά σάς επιτρέπει να δώσετε έντονη έμφαση στο μήνυμα που μεταφέρεται.

Ανταμοιβή/απουσία ανταμοιβής : η ανταμοιβή, όχι απαραίτητα υλικής φύσης (π.χ. μια αγκαλιά, ένα φιλί, ένα κομπλιμέντο), είναι ένας σαφής τρόπος επιβεβαίωσης του κατά πόσον μια συγκεκριμένη συμπεριφορά του παιδιού εκτιμάται ή όχι.

Εγγύτητα/Απόσταση (Ζεστό/Κρύο) : Η συναισθηματική απόσταση από τον συνομιλητή μας, ειδικά όταν πρόκειται για παιδιά, μας επιτρέπει να ορίσουμε την οικειότητα και την αποκλειστικότητα της σχέσης μεταξύ των συνομιλητών τη δεδομένη στιγμή/πλαίσιο, τόσο απόλυτα όσο και σε σχέση με άλλες παρούσες προσωπικότητες. Ρυθμίζοντας την αλληλεπίδραση στους τέσσερις τομείς που περιγράφονται παραπάνω, μπορούμε να βοηθήσουμε τα παιδιά να βιώσουν μια ενθαρρυντική ή αποτρεπτική επίδραση σε συγκεκριμένες συμπεριφορές, συμβάλλοντας έτσι στην ενίσχυση ή την εξάλειψή τους.

Φάτε μόνο αν σας αρέσει
Η πάλη μεταξύ ενηλίκων και παιδιών εμφανίζεται συχνά στον τομέα της διατροφής. Συμβαίνει συχνά να παρατηρούμε πραγματικούς οικογενειακούς διαγωνισμούς για το ποιος μπορεί να τους κάνει να φάνε (παππούδες, γιαγιάδες, γονείς κ.λπ.), καταφεύγοντας στα πιο περίεργα και αδιανόητα κόλπα. Σε αυτές τις περιπτώσεις το παιδί βιώνει ότι όσο λιγότερο τρώει τόσο περισσότερα παίρνει, πυροδοτώντας γρήγορα μια διαδραστική δυναμική που αλλάζει τη φυσική λειτουργία της διατροφής: τροφοδοτεί ευχάριστα τον οργανισμό με τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά για τη λειτουργία / ανάπτυξή του.

Η ιστορία του Lorenzo
Ο Λορέντζο είναι ένα αγόρι τριάμισι ετών που συχνά αρνείται να φάει για περίπου τρεις μήνες. Όταν φτάνουν στα γεύματα, τα μέλη της οικογένειας τον βάζουν να βρει τα αγαπημένα του πιάτα στο πιάτο τα οποία, στις περισσότερες περιπτώσεις, απορρίπτει κλείνοντας το στόμα του. Σε εκείνο το σημείο οι γονείς ή/και οι παππούδες ετοιμάζουν οποιοδήποτε άλλο φαγητό θέλει, το οποίο δοκιμάζει μόνο ενώ τον κυνηγάει στο σπίτι με το πιάτο στο χέρι.

Για να το κάνουν να φάει κάτι, χρειάζονται τουλάχιστον μία ώρα, συχνά πολύ περισσότερο, αφιερώνοντας τον εαυτό του αποκλειστικά στο παιδί και μετά, κουρασμένος και ανήσυχος, του μαγειρεύει ή καταναλώνει τα διάφορα πιάτα που πετάει. Καθ' όλη τη διάρκεια αυτής της ιεροτελεστίας, τον προτρέπουν συνεχώς να φάει για να μεγαλώσει υποσχόμενοι του βραβεία. Προσπάθησαν επίσης να τον τιμωρήσουν αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Εκτός από τα γεύματα, ο Lorenzo τρώει πίτσα, ψωμί, σοκολάτα ή ψωμί με μαρμελάδα. Κρέας, ψάρι, λαχανικά, φρούτα έχουν πρακτικά εξαφανιστεί από τη διατροφή του. Οι γονείς αναφέρουν ότι προηγουμένως ήταν ένα παιδί που πήγαινε σε στιγμές προτίμησης (για εβδομάδες ήθελε πάντα το ίδιο πράγμα) αλλά είχε μια πολύ πιο ποικίλη διατροφή.

Λένε ότι όλα ξεκίνησαν μετά από μια συνηθισμένη γρίπη με εμετούς και διάρροια. Ο παιδίατρος απέκλεισε την ύπαρξη ιατρικών προβλημάτων και τους συμβούλεψε να έρθουν να μου μιλήσουν. Εκτός από τη Συνωμοσία της Σιωπής [1], προτείνω στους γονείς να οργανώσουν τα γεύματα με τον εξής τρόπο: θα πρέπει να μαγειρέψουν και για τους τρεις ταυτόχρονα, ετοιμάζοντας για τον Λορέντζο ό,τι του αρέσει περισσότερο, βάζοντας μόνο τα δικά τους πιάτα στα πιάτα. Το πιάτο του Λορέντζο θα πρέπει να παραμείνει άδειο όσο αρχίζουν να τρώνε. Όταν ο γιος τους ζητήσει το φαγητό του, πολύ ήρεμα, ζητώντας συγγνώμη που ξέχασε να το βάλει στο πιάτο του, θα του δώσουν μια μικρή μερίδα, επιστρέφοντας αμέσως στο φαγητό του.

Αν ο Λορέντζο το αρνηθεί, λέγοντας ότι δεν του αρέσει, θα πρέπει να του πουν να φάει μόνο αν του αρέσει. Αν σηκωθεί από το τραπέζι και αρχίσει να κυκλοφορεί στο σπίτι, θα πρέπει να αποφύγουν να τον ακολουθήσουν, στήνοντας την κουζίνα μόλις τελειώσουν το φαγητό. Αν το παιδί ζητήσει άλλα πιάτα, θα του πουν ότι δεν τα έχουν αγοράσει. Σε περίπτωση που, αφού τακτοποιήσει το τραπέζι, ζητήσει τα πράγματα που είχε αφήσει στο πιάτο του, θα του απαντήσουν: «νομίζαμε ότι δεν σου αρέσουν πια».

Εκτός από τα κύρια γεύματα (πρωινό, μεσημεριανό, σνακ, βραδινό) δεν θα χρειαστεί να ικανοποιήσουν τα αιτήματά σας για φαγητό, αναβάλλοντας για το επόμενο γεύμα. Οι γονείς είναι έκπληκτοι από τις ενδείξεις, αλλά πρόθυμοι να τις ακολουθήσουν κατά γράμμα, με τη συμμετοχή και των μητέρων παππούδων με τους οποίους ο Lorenzo περνά το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας ενώ είναι στη δουλειά. Στο δεύτερο ραντεβού, μετά από δύο εβδομάδες, η κατάσταση άλλαξε σημαντικά.

Πριν από λίγες μέρες ο Λορέντζο άρχισε να τρώει στο τραπέζι με τους γονείς του, οι οποίοι σταμάτησαν να τον κυνηγούν, ζητώντας, μετά το φαγητό, άδεια να σηκωθεί να πάει να παίξει. Η διατροφή του έχει επιστρέψει στην ποικιλία τρώγοντας ό,τι του ετοιμάζουν. Δεδομένου ότι δεν υπάρχουν πλέον μέλη της οικογένειας πρόθυμα να κάνουν οτιδήποτε για να τον δουν να τρώει, διέκοψε το προηγούμενο ανοδικό παιχνίδι με τις ενήλικες φιγούρες αναφοράς, επαναφέροντας τη διατροφή στη φυσική της λειτουργία.
Πρότεινα στους γονείς να διατηρήσουν τις ίδιες ενδείξεις για τον επόμενο μήνα, μετά τον οποίο επιβεβαίωσαν την ενοποίηση των αποτελεσμάτων που προέκυψαν.

Δρ Massimo Bartoletti (Ψυχοθεραπευτής και Επίσημος Ερευνητής του Κέντρου Στρατηγικής Θεραπείας)

Βιβλιογραφία:
Bartoletti M., 2015, Changing to Grow them. Η στρατηγική παρέμβαση για παιδιά προσχολικής ηλικίας, Ilmiolibro Self Publishing.
Nardone G., Salvini A. (επιμέλεια), 2013, International Manual of Psychotherapy, Garzanti, Μιλάνο.
Nardone G. και Η ομάδα του στρατηγικού κέντρου θεραπείας, 2012, Βοηθώντας τους γονείς να βοηθήσουν τα παιδιά τους, Προβλήματα και λύσεις για τον κύκλο ζωής, Ponte alle Grazie, Μιλάνο.
Nardone G., Fiorenza A., 1995, Στρατηγική παρέμβαση σε εκπαιδευτικά πλαίσια, Giuffré Editore, Μιλάνο.
Nardone G., Watzlawick P., 1990, Η τέχνη της αλλαγής, εγχειρίδιο στρατηγικής θεραπείας και υπνοθεραπείας χωρίς έκσταση, Ponte alle Grazie, Μιλάνο.