Όταν το δίκτυο γίνεται πρόβλημα. Ψυχοπαθολογίες από το διαδίκτυο (πρώτο μέρος)

Έχουν περάσει 22 χρόνια από τότε που ο Αμερικανός ψυχίατρος Ivan Goldberg, θέλοντας να κοροϊδέψει τα μέλη του ιστότοπου PsyCom.Net, εφηύρε μια διαταραχή που ονομάζεται Διαταραχή Εθισμού στο Διαδίκτυο (γνωστή και ως «Διαταραχή Εθισμού στο Διαδίκτυο») στέλνοντας σε όλους μια παρωδία του DSM (Manual Statistical and Diagnostic of Mental Disorders) στο οποίο εμφανίστηκε για πρώτη φορά αυτή η νέα διαταραχή. Έκτοτε έχουν εμφανιστεί εκατοντάδες ιστότοποι που προσφέρουν πληροφορίες, επαγγελματικές υπηρεσίες, δυνατότητα σύγκρισης μεταξύ χρηστών, σημεία ακρόασης, ονόματα εξειδικευμένων διαδικτυακών βιβλιοθηκών, αλλά κυρίως ασθενείς.

Στην πραγματικότητα, χιλιάδες άνθρωποι διαγιγνώσκονται πλέον ως «εθισμένοι στο Διαδίκτυο» ... αλλά το γνωρίζουν; Πριν απαντήσουμε σε αυτή την ερώτηση, ας κάνουμε ένα βήμα πίσω.

Στην εμφάνισή του, το Διαδίκτυο θεωρούνταν για χρόνια ως ένας εναλλακτικός κόσμος διαφορετικός από την πραγματικότητα: παραδοσιακά πίστευαν ότι μέσω του Διαδικτύου ήταν δυνατή η πραγματοποίηση πολυάριθμων δραστηριοτήτων (αναζήτηση πληροφοριών, επικοινωνία, συνομιλία ...) χωρίς, ωστόσο, να πλησιάζει οι σχεσιακές και επικοινωνιακές δυνατότητες του κόσμου.εξωτερικές, φτιαγμένες από σάρκα και οστά και συγκεκριμένα άτομα με «άδεια» αληθινής πραγματικότητας.
Όμως όλα αυτά που πιστεύεται ότι είναι αληθινά και, ως εκ τούτου, έχουν αποτελέσματα, για τα οποία η κατασκευή μιας πραγματικότητας βασισμένης στο Διαδίκτυο, ολοένα και πιο περίπλοκης και πλούσιας σε αλληλεπιδράσεις, έφερε έναν κόσμο, αρχικά υποταγμένο και εναλλακτικό, σε επίπεδα αξιοπρέπειας και σημαντικό στην αρχή αδιανόητο.
Αποτυχημένοι γάμοι, απώλεια εργασίας, αποτυχημένες εξετάσεις, σχολικές αποτυχίες, εκφοβισμός, κατασπατάληση του πλούτου είναι μερικές μόνο από τις εμπειρίες που αναφέρονται στη βιβλιογραφία και στις κλινικές μας μελέτες, ως αποτέλεσμα της χρήσης του Διαδικτύου.

Εδώ και αρκετά χρόνια η επιστημονική βιβλιογραφία έχει ήδη δείξει ότι η παρουσία ενός τεχνολογικού μέσου δεν προκαλεί την ακύρωση των συναισθηματικών-γνωστικών πτυχών μιας κατάστασης. Πράγματι, η πραγματικότητα του Διαδικτύου φαίνεται να έχει γίνει ένα πολύ επιτυχημένο «σαν», μια εικονική που έχει χειραφετηθεί και έχει γίνει αληθινή απελευθερώνοντας τον εαυτό της από τον ρόλο των τεχνουργημάτων της σειράς Β. Το εικονικό, με τα προσωπικά και διαπροσωπικά του αντικαθιστά την πραγματικότητα όλο και περισσότερο και συγκρίνουμε τους εαυτούς μας με αυτό και στο κλινικό περιβάλλον.

Στο Κέντρο Στρατηγικής Θεραπείας στο Αρέτσο, αντιμετωπίζαμε περιπτώσεις που σχετίζονταν με τη χρήση του Διαδικτύου πριν καν η ίδια η παθολογία υπάρξει στον ακαδημαϊκό τομέα. Αυτό μας επέτρεψε να δημοσιεύσουμε μια αρχική πειραματική μελέτη το 2002 σε 79 περιπτώσεις που σχετίζονταν με την παθολογική χρήση του Διαδικτύου, ορίζοντας συγκεκριμένες θεραπευτικές προσεγγίσεις για συγκεκριμένες παθολογικές δυναμικές.

Ίσως λανθασμένα από εμπορική άποψη, το είχαμε ονομάσει ακριβώς «Διαστροφή στο Διαδίκτυο» (συγγραφείς Giorgio Nardone και εγώ, Ponte alle Grazie) για να υπογραμμίσουμε επίσης στον τίτλο την απόστασή μας από την έννοια της εξάρτησης, δομημένη στις αρχές της ανεκτικότητα, αποχή και λαχτάρα (μανία).

Ο αναγνώστης που είναι ήδη εξοικειωμένος με το μοντέλο μας θα παρατηρήσει τι μας διακρίνει από μια προσέγγιση αυτού του τύπου, που για εμάς μπορεί να εφαρμοστεί μόνο στη χρήση ουσιών (και όχι όλων!!). Στην πραγματικότητα, αυτό που μας επέτρεψε να αντιμετωπίσουμε μια παθολογία που ήταν ακόμα «ανύπαρκτη» εκείνη την εποχή είναι η ομοιότητά της με μια διαταραχή που αντιμετωπίζαμε πάντα με επιτυχία: τον εμετό.

Μάλιστα, εάν στον εθισμό ο μηχανισμός που οδηγεί στην επανάληψη της δυσλειτουργικής συμπεριφοράς είναι η ανάγκη άμβλυνσης του στερητικού συνδρόμου, στον εμετό η επανάληψη της αλληλουχίας φαγητού-εμετού (μόνο αρχικά εφαρμόζεται σε μια προσπάθεια ελέγχου του βάρους του) γίνεται σταδιακά. , μια ολοένα και πιο ευχάριστη ιεροτελεστία, δηλαδή μια διαστροφή.

Ακόμα και στη χρήση του Διαδικτύου, γρήγορα παρατηρήσαμε ότι δεν είναι στην πραγματικότητα η ανάγκη να μετριαστούν τα αρνητικά συναισθήματα που προκαλούνται από τη διακοπή της χρήσης (αποχή) που κρατά τους χρήστες παγιδευμένους στο διαδίκτυο, αλλά μάλλον η αναζήτηση ευχάριστων αισθήσεων που, ανάλογα με τη δυναμική, καθιστούν τη χρήση του διαδικτύου όχι μόνο αναπόφευκτη αλλά και συνεχώς αυξανόμενη. Είναι αλήθεια, λοιπόν, ότι μπορούμε να μιλήσουμε για ψυχαναγκαστική συμπεριφορά (όπως επισημαίνουν πολλοί), αλλά με τη σημαντική διαφορά ότι αυτός ο τύπος ψυχαναγκασμού βασίζεται στην ευχαρίστηση και όχι στον φόβο. Και ακριβώς επειδή βασίζεται σε μια θεμελιώδη αίσθηση όπως η ευχαρίστηση, είναι τόσο δύσκολο να εξαλειφθεί.

Κάθε παθολογία έχει τις δικές της επιχειρούμενες λύσεις, τόσο προσωπικές όσο και οικογενειακές, ακόμα και αυτές που σχετίζονται με τη χρήση του Διαδικτύου είναι η πρώτη κλειδαριά στην οποία εισάγουμε το κλειδί για να αρχίσουμε να δουλεύουμε. Όντας ο τομέας των παθολογιών στον οποίο ο ασθενής γνωρίζει λιγότερο ότι έχει το πρόβλημα, είναι και αυτός στον οποίο η δυναμική που δημιουργεί η οικογένεια είναι η πιο σημαντική.

Στην πραγματικότητα, η οικογένεια (ή γενικά το άτομο που συνδέεται στενότερα με τον εγκλωβισμένο) είναι που αντιλαμβάνεται πρώτη την κατάσταση ως προβληματική. Η πιο συχνή δυναμική βασίζεται σε συνεχείς συγκρούσεις, αποτυχημένες προσπάθειες να σταματήσει ή τουλάχιστον να μειώσει την «υπερβολική ή ανθυγιεινή» συμπεριφορά, τιμωρίες (ειδικά σε περιπτώσεις γονέων και παιδιών), σαμποτάζ κ.λπ.

Είναι αδύνατο εδώ να υπεισέλθουμε στις ιδιαιτερότητες κάθε μεμονωμένου ελιγμού που μπορεί να εφαρμοστεί σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση, αλλά είναι σημαντικό να υπογραμμίσουμε ότι χωρίς να εργαστούμε για την επικοινωνία και τις σχέσεις εντός της οικογενειακής δυναμικής είναι πρακτικά αδύνατο να εργαστούμε σε αυτό το είδος παθολογίας , ακριβώς λόγω της ασυνείδητης πτυχής του ασθενούς, ο οποίος, όσο ποτέ άλλοτε σε αυτή την περίπτωση, μπορεί να αντιταχθεί και να αντισταθεί στην ιδέα της αλλαγής. Επομένως, η καθοδήγηση των εμπλεκομένων, είτε ενός ή περισσοτέρων, στη «στρατηγική» διαχείριση του ασθενούς είναι αναπόσπαστο μέρος της θεραπευτικής διαδικασίας που βλέπει το μεγαλύτερο μέρος της εργασίας να έχει ως κύριους πρωταγωνιστές αυτούς που στην πραγματικότητα στη ζωή του ασθενούς έχουν καταλήξει σε τα έξτρα!

Στη συνέχεια, θα περιγράψουμε εν συντομία τρεις τύπους διαταραχών που σχετίζονται με τη χρήση χρημάτων στο διαδίκτυο , για να αναβάλουμε σε ένα δεύτερο άρθρο ολόκληρο το «σχεσιακό» μέρος των διαταραχών που σχετίζονται με τη χρήση του Διαδικτύου, συμπεριλαμβανομένης της πτυχής του διαδικτυακού σεξ.

Αναλύοντας λεπτομερώς τις συγκεκριμένες παθολογίες που αναφέρθηκαν παραπάνω, οι ψυχαναγκαστικές ηλεκτρονικές αγορές , που συνήθως περιγράφονται στη βιβλιογραφία ως μια διαταραχή που χαρακτηρίζεται από μια ανεξέλεγκτη παρόρμηση και αυξανόμενη ένταση που ανακουφίζεται μόνο με την αγορά, αρχικά παρουσιάζονται ως κάτι διασκεδαστικό και ευχάριστο, τελικά κλιμακώνονται σε μια παθολογική κατάσταση ακριβώς επειδή το άτομο δεν μπορεί να τα καταφέρει χωρίς αυτές. Η επιλεγμένη στρατηγική, στην πραγματικότητα, βασίζεται στο να κάνει κάτι ευχάριστο δυσάρεστο: ο ασθενής συνήθως καλείται να ξοδεύει ένα μικρό χρηματικό ποσό στο διαδίκτυο κάθε μέρα. Αυτή η ευχάριστη ιεροτελεστία, που μετατρέπεται έτσι σε καθημερινό βασανιστήριο, συνήθως εγκαταλείπεται σταδιακά κατά τη διάρκεια της θεραπείας.

Με την έλευση του Διαδικτύου, τα τυχερά παιχνίδια στο διαδίκτυο μπορούν να επηρεάσουν οποιονδήποτε. Ενώ η εικόνα ενός τζογαδόρου κάποτε θύμιζε τον Ντοστογιέφσκι ή τον Ντε Σίκα, σήμερα ένας παθολογικός τζογαδόρος μπορεί να είναι ένας μαθητής λυκείου, ένας υπάλληλος γραφείου, ένας συνταξιούχος τελειόφοιτος και ούτω καθεξής. Τα τυχερά παιχνίδια στο διαδίκτυο μπορούν να αποτελέσουν πρόβλημα τόσο για όσους ανακάλυψαν τη συγκίνηση του τζόγου μέσω του Διαδικτύου όσο και για όσους στο παρελθόν σύχναζαν σε καζίνο. Το Διαδίκτυο διευκολύνει την πρόσβαση και ενισχύει την απόλαυση. Όπως και με τα ψώνια, το να τα κάνουμε δυσάρεστα αναγκάζοντας τον ασθενή να κάνει ένα μικρό καθημερινό στοίχημα γίνεται ο ακρογωνιαίος λίθος της θεραπείας. Ωστόσο, σε αντίθεση με την προηγούμενη περίπτωση, η θεραπεία συχνά απαιτεί την ανοικοδόμηση του συναισθηματικού και σχεσιακού επιπέδου, το οποίο συνήθως καταστρέφεται από τη διαταραχή.

Όπως συμβαίνει με τα περισσότερα πράγματα, ακόμη και οι ψυχοπαθολογίες δεν εξαιρούνται από τις προκαταλήψεις. Δεδομένου ότι το διαδικτυακό εμπόριο είναι μια δραστηριότητα που απαιτεί δεξιότητες και εμπειρογνωμοσύνη πέρα ​​από την εμβέλεια όλων, δεν φαίνεται να θεωρείται πρόβλημα, ακόμη και σε σαφείς περιπτώσεις απώλειας ελέγχου. Η ψυχική κατάσταση του παθολογικού επενδυτή ταλαντεύεται συνεχώς μεταξύ δύο άκρων: φόβου και απληστίας. Ο φόβος συνδέεται με την απώλεια του επενδυμένου χρηματικού ποσού, αλλά υπερισχύει το άγχος της απώλειας μιας καλής συμφωνίας. Η υπερνίκηση του φόβου δημιουργεί ακριβώς τη σωστή ποσότητα ενθουσιασμού, ο οποίος, σε συνδυασμό με τη συχνά εφικτή πιθανότητα να κερδίσει κανείς μεγάλα χρηματικά ποσά, οδηγεί σε παράλογη συμπεριφορά.

Εδώ, η «νίκη» αποκτά έννοιες που συνδέονται με τις ικανότητες και τις δεξιότητές του πολύ πιο σημαντικές από την απλή τύχη, με αποτέλεσμα το αίσθημα της παντοδυναμίας. Ταυτόχρονα, το Διαδίκτυο αυξάνει την αίσθηση του ελέγχου της πραγματικότητας, στην πραγματικότητα παρακολουθείται 24 ώρες την ημέρα. Επομένως, υπάρχουν δύο όψεις της διαταραχής σε αυτή την περίπτωση: αυτή της ευχαρίστησης και αυτή του ελέγχου που σε κάνει να χάνεις τον έλεγχο και χρειάζεσαι να εργαστείτε και στα δύο ταυτόχρονα, έχοντας κατά νου ότι οι ασθενείς φτάνουν στη θεραπεία μόνο αφού γίνει η βλάβη.

Dr. Federica Cagnoni (Επίσημη Ψυχοθεραπεύτρια του Κέντρου Στρατηγικής Θεραπείας)

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ
Nardone, G., Cagnoni, F. (2002) Διαστροφές στο διαδίκτυο, ψυχοπαθολογίες από το Διαδίκτυο και η αντιμετώπισή τους, Ponte alle Grazie.